De Wilde Eend neemt de laatste decennia af in Nederland. Sinds de jaren '90 is bijna 30% van de broedpopulatie verdwenen. Wat daar precies de oorzaak van is, weten we niet. Onderzoek heeft aangetoond dat het zeer onwaarschijnlijk is dat het met de jachtdruk te maken heeft. Ook lijken Wilde Eenden niet minder eieren te leggen dan normaal. Een plausibele theorie is dat de kuikenoverleving zo laag is, dat er niet voldoende eendenkuikens groot worden om de natuurlijke sterfte te compenseren. We weten echter vrijwel niets over de overleving van eendenkuikens in Nederland. Daarom staan hebben we in 2016 het eendenkuikenproject gestart, waarbij we het brede publiek vragen om antwoord te vinden op de vraag: hoeveel eendenkuikens overleven de eerste twee maanden van hun leven?

 

Wat willen we weten?

Het idee voor dit zogenaamde 'citizen science' project is simpel: we willen graag het aantal en de leeftijd van de eendenkuikens per eendengezin weten. Door per leeftijdsklasse te weten uit hoeveel kuikens een gezin bestaat, kunnen we uitrekenen in welke fase de grootste sterfte plaatsvindt en hoeveel eendenkuikens uiteindelijk vliegvlug worden. Als we bovendien deze informatie krijgen uit verschillende landschappen, zoals laagveenpolder, zandgronden of stedelijk gebied, kunnen we ook vergelijken of de kuikenoverleving en de broedselgrootte tussen die landschapstypen verschilt. Met die kennis kunnen we vervolgens onderzoeken of lage kuikenoverleving een belangrijke rol speelt bij de achteruitgang van de Wilde Eend.

 

 

Op 25 juni werd de 4000ste waarneming van dit jaar doorgegeven!

 

Waarnemingen van eendenkuikens in 2017 tot en met 16 april.

 
 

Hoe kunt u meedoen?

Heeft u een moedereend met kuikens gezien? Meld dat dan aan ons! Dat kan op verschillende manieren. Het makkelijkst is als u uw waarneming invoert op waarneming.nl. waarbij u duidelijk het aantal kuikens en hun leeftijd vermeldt. Als alternatief kunt u ook een e-mail sturen naar This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.. Vermeld daarbij in ieder geval de volgende informatie:

 

  • datum
  • locatie (zo nauwkeurig mogelijk, liefst met GPS coördinaten)
  • aantal eendenkuikens
  • leeftijd van de eendenkuikens (zie hieronder*)
  • eventueel met een foto

 

Geef uw waarneming door via een van de volgende knoppen:

          This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

Benieuwd waar dit jaar al eendenkuikens gemeld zijn? Kijk dan eens op dit kaartje!

 

* Het schatten van de leeftijd van eendenkuikens kan lastig zijn, maar is wel cruciaal voor onze analyse. Het zou ons daarom erg helpen als u een foto van de eendenkuikens meestuurt met uw melding. Als u geen foto hebt, kunt u aan de hand van het onderstaande voorbeeld een inschatting maken van de leeftijd van de eendenkuikens (bron: Cordonnier & Fournier 1983):

 

Om zoveel mogelijk informatie te verzamelen is dit voorjaar een persbericht opgesteld en zijn diverse organisaties benaderd om hun leden op te roepen eendenkuikens te melden. De waarnemingen worden mede verzameld door leden van onder andere Sovon Vogelonderzoek Nederland, Vogelbescherming Nederland en de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging.

 

 

Vrouwtje Wilde Eend met piepjonge kuikens op 10 april 2017 in Wageningen (foto: Erik Kleyheeg).

 

Resultaten uit 2016

De resultaten van het proefjaar 2016 zijn grotendeels geanalyseerd. Wat heeft dat eerste jaar opgeleverd? In totaal kwamen bijna 2000 waarnemingen van eendenkuikens binnen van maar liefst 456 verschillende waarnemers, verspreid over heel Nederland. Een gemiddeld eendengezin startte met tussen de 7 en 8 eendenkuikens (met één uitschieter tot 21 kuikens!). In de eerste weken trad de meeste sterfte op. Eenden met jongen van meer dan 3 weken hadden gemiddeld nog 5 jongen, maar het aantal waarnemingen was veel lager, wat suggereert dat heel veel eenden hun hele nestje al kwijt waren. Als we er vanuit gaan dat de meldkans van eendengezinnen gelijk blijft, blijkt uit de waarnemingen van 2016 dat slechts 6% van de eendenkuikens de kuikenfase overleeft.

Later in het seizoen minder kuikens - Berekeningen uit het broedseizoen van 2016 laten zien dat het gemiddelde aantal kuikens per gezin afneemt naarmate het seizoen vordert. In de leeftijdsklasse van 0-1 week oud zijn er per gezin in april bijna twee keer zoveel kuikens als in augustus. Dat kan twee oorzaken hebben: of de vrouwtjeseenden die laat broeden zijn minder succesvol, of de sterfte van eendenkuikens is groter later in het seizoen (of allebei).

Eendenkuikens hebben het moeilijk bij koud weer - In 2016 bleek ook dat het weer invloed heeft op de kuikenoverleving. Eendenkuikens kunnen zichzelf nog niet goed warm houden en mogelijk zorgt regen en kou voor verhoogde sterfte. Uit de analyse bleek inderdaad dat er een verband is tussen de temperatuur en het aantal eendenkuikens per gezin. Een gemiddeld temperatuurverschil van 7C over vijf dagen zorgde voor één kuiken meer of minder per gezin. Mogelijk heeft regen (en hagel) een groter effect op de overleving, maar dat moet nog worden onderzocht. Als we door klimaatverandering vaker hagelbuien of koudeinvallen hebben in het voorjaar, kan dit negatief uitpakken voor de Wilde Eend.

In de stad één kuiken minder dan daarbuiten - De gevaren die wilde eenden tegenkomen, hangen voor een deel af van de omgeving waarin ze leven. In de stad hebben ze bijvoorbeeld te maken met verkeer en beschoeide waterkanten, terwijl ze op het platteland te maken krijgen met het maaien van weilanden en misschien andere roofdieren. De waarnemingen uit 2016 laten inderdaad zien dat het aantal eendenkuikens per gezin verschilt tussen de stad en het platteland. Gemiddeld heeft een eendengezin in de stad één kuiken minder. Wat opvalt, is dat dat verschil voor elke leeftijdsklasse hetzelfde is. Het lijkt er dus niet op dat de kuikensterfte hoger is in de stad, maar dat de nesten mogelijk kleiner zijn. Hopelijk werpt het broedseizoen van 2017 meer licht op dit verschil!

 

Eendenkuikens op Facebook

Praat mee over eendenkuikens in onze Facebookgroep!

 

Help de Wilde Eend!

U kunt ook zelf de Wilde Eend een handje helpen. Vooral in stedelijk gebied is het vinden van broedgelegenheid soms een probleem voor Wilde Eenden. Als u een tuin heeft langs het water, kunt u een hoekje of strookje langs het water laten 'verruigen' in het voorjaar, zodat eenden een rustige schuilplaats hebben om te broeden. U kunt ook een eendenkorf plaatsen waar eenden veilig in kunnen broeden. Er zijn verschillende typen beschikbaar, zoals deze zogenaamde eendenpijp.

 

 

Eerste melding van eendekuikens in dit project: 9 kuikens van ongeveer 4 dagen oud bij Wateringen (foto: Mark Kleyheeg).